Słowniczek Ogrodnika


Słownictwo ogrodnicze może nie być w pełni jasne i powszechnie znane. Jeśli nie masz pewności - sprawdź w słowniczku.

Wybierz literę

 A B C D E F G H I J K L M N O P R S T U W Z

 

A


Adiuwant (substancja pomocnicza)

Substancja pomocnicza, znajdująca się w środkach ochrony roślin lub dodawana do cieczy roboczej. Zwiększa skuteczność biologiczną, przez poprawę fizycznych i chemicznych właściwości produktu.

Aeracja (napowietrzanie)

Zabieg poprawiający napowietrzenie gleby, stosowany przy pielęgnacji trawnika.

Akarycyd

Środek roztoczobójczy, substancja chemiczna do zwalczania roztoczy.

Aleja

Droga obsadzona z obu stron drzewami.

Antykoagulant

Substancja zawarta w przynęcie, która zaburza krzepnięcie krwi i uszkadza naczynia krwionośne gryzoni. Antykoagulant pierwszej generacji (wielodawkowy): szkodnik musi zjeść produkt wielokrotnie. Antykoagulant drugiej generacji (jednodawkowy): wystarczy jedno przyswojenie.

B


Bulwa

Zgrubiała część korzenia lub pędu, pełniąca w roślinie funkcję spichrzową (magazynowanie substancji zapasowych), przetrwalnikową lub  rozmnażania wegetatywnego.

Bylina

Roślina zielna, która w normalnych warunkach żyje dłużej niż dwa lata. Najczęściej na zimę byliny tracą części nadziemne i zimują w postaci kłączy, bulw lub cebul. Niektóre z nich nie tworzą zaś specjalnych organów przetrwalnikowych, części nadziemne są na zimę redukowane do przyziemnej rozetki liści.

C


Cebula

Przekształcony pęd podziemny o funkcji spichrzowej i przetrwalnikowej. Łodyga jest silnie skrócona, tworzy tzw. piętkę, na której bardzo gęsto osadzone są liście magazynujące substancje zapasowe.

Chloroza

Zaburzenie fizjologiczne o zróżnicowanym podłożu, przejawiające się odbarwieniem liści. Na przykład chloroza żelazowa to żółknięcie liści wskutek niedoboru żelaza.

Chwast

Roślina niepożądana na danym terenie.

Ciecz bordoska

Fungicyd nieorganiczny, stosowany w stężeniu 0,5%  do zwalczania mączniaka rzekomego winorośli i parcha jabłoni. Jest mieszaniną siarczanu miedzi z mlekiem wapiennym.

Ciecz robocza (użytkowa)

Gotowy do opryskiwania roztwór środka ochrony roślin.

Czarci krąg

Tworzą go grzyby naturalnie rosnące we wzór okręgu lub łuku; czasami nazywany również kręgiem elfów lub chochlików.

 

D


Dawka

Ilość preparatu zapewniająca jego właściwe działanie, zawsze podana na etykiecie, w g lub ml na określoną ilość wody w litrach lub powierzchnię w m² do opryskania (czasem w postaci stężenia % roztworu, np. 0,1%, co oznacza 1 ml środka w 1 l wody).

Defoliacja

Pozbawienie rośliny liści, na skutek oddziaływania czynników zewnętrznych środków chemicznych.

Długotrwałość działania

Okres czasu po zastosowaniu środka, przez jaki roślina jest chroniona przed atakami szkodników lub chorób

Doglebowy

Środek ochrony roślin, np. herbicyd, aplikowany do gleby i absorbowany przez korzenie.

Dolistny

Środek ochrony roślin aplikowany na liście i przez nie absorbowany.

Dopuszczone zastosowania

Rodzaje upraw oraz choroby i szkodniki, z którymi ma za zadnie uporać się dany środek.

Drzewo

Drzewa są roślinami wieloletnimi o zdrewniałych łodygach. Od innych roślin drzewiastych różnią się posiadaniem pnia rozgałęziającego się dopiero od pewnej wysokości. Liczne rozgałęzienia wraz z listowiem tworzą koronę.

Dwuletnie (rośliny dwuletnie)

Rośliny dwuletnie są to takie rośliny, które do przejścia całego cyklu rozwojowego (od wykiełkowania do wydania własnych nasion) potrzebują dwóch okresów wegetacyjnych (2 lat). W pierwszym roku wytwarzają rozetę liści i w tej postaci zimują. Następnego roku wydają pędy kwiatostanowe i nasiona, a później obumierają.

Dwuliścienne

Grupa gatunków roślin okrytonasiennych. Rośliny te cechuje obecność dwóch liści zarodkowych (liścieni) w nasieniu i późniejszej siewce.

E


Ekologiczny

Oznacza substancje lub produkty otrzymane wyłącznie z naturalnych składników.

Endemity

Rośliny typowe dla określonego obszaru geograficznego

Epiderma

Okrywająca tkanka roślinna (skórka), zlokalizowana na powierzchni pędów, służąca ich ochronie przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz zapobiegająca nadmiernej utracie wody.

Epifity

Rośliny, które rosną na innych roślinach. Odżywiają się samodzielnie, a inny gatunek służy im wyłącznie jako podpora (np. storczyki rosnące na drzewach).

F


Fungicyd

Środek chemiczny zwalczający choroby grzybowe.

G


Galasy

Wyrośla powstające na pędach lub liściach roślin w wyniku nienaturalnego rozrostu tkanek pod wpływem żerowania szkodników.

Gatunek

Podstawowa jednostka systematyki botanicznej. Dla gatunków stosuje się podwójne nazewnictwo, np. cyklamen perski (Cyclamen persicum), gdzie cyklamen to nazwa rodzaju a perski to nazwa gatunku.

Gotowy do użycia

Opisuje produkt sprzedawany w formie gotowej do użycia (nie musimy obliczać dawki). Produkty gotowe do użycia występują zwykle w formie sprejów, preparatów rozpuszczalnych lub trutek z przynętą.

Granulki rozpuszczalne

Produkt, którego drobnoziarnisty składnik aktywny zbito w rozpuszczalne w wodzie granulki.

Grzyby sadzakowe

Grzyby pokrywające spadź pozostawioną przez mszyce lub czerwce. Tworzą grubą, czarną warstwę nalotu.

H


Hartowanie

Proces polegający na stopniowym przyzwyczajaniu młodych roślin (rozsady) do warunków panujących na zewnątrz szklarni.

Herbicyd

Środek ochrony roślin niszczący chwasty.

Herbicyd kontaktowy

Herbicyd, który niszczy wyłącznie tkanki rośliny, które wejdą z nim w kontakt.

Herbicyd selektywny

Herbicyd, który niszczy określone grupy chwastów, nieuszkadzający rośliny uprawnej.

Herbicyd totalny

Herbicyd, który zwalcza wszystkie rośliny, stosowany przed założeniem uprawy.

Herbicyd układowy

Herbicyd, który wpływa na procesy życiowe zachodzące w chwastach. Jest pobierany przez Liście oraz korzenie i rozprowadzany po całej roślinie.

 

I


Infekcja

Inwazja na roślinę gospodarza populacji szkodliwych dla uprawy roślin lub zwierząt.

Insektycyd

Środek ochrony roślin, który niszczy owady (tj. insekty).

Inspekt

Płytka skrzynia bez dna, najczęściej drewniana, przykryta szybą. Służy do produkcji rozsady lub przyspieszania plonowania roślin. Obecnie nie jest zbyt popularny, zastępują go tunele foliowe.

Interwencyjnie

Stosowanie środka ochrony roślin już po wystąpieniu organizmów szkodliwych, aby zniszczyć szkodniki lub zahamować rozwój choroby, patrz: zapobiegawcze.

J


Jednoliścienne

Grupa gatunków roślin okrytonasiennych. Rośliny te cechuje obecność jednego liścia zarodkowego (liścienia) w nasieniu i późniejszej siewce (np. rośliny cebulowe).

Jednoroczne (rośliny jednoroczne)

Rośliny jednoroczne są to rośliny, które cały cykl rozwojowy (od wykiełkowania do wydania własnych nasion) przechodzą w ciągu jednego roku, a potem giną.

K


Karencja (okres karencji)

Czas, który musi upłynąć od ostatniego zabiegu z zastosowaniem środka ochrony roślin do momentu bezpiecznego zbioru roślin przeznaczonych do spożycia. Okresy karencji różnią się zarówno w zależności od rodzaju rośliny jak i preparatu ochrony roślin i są zawsze podane w instrukcji stosowania.

Klasa toksyczności

klasyfikacja środków ochrony roślin ze względu na ich szkodliwość w stosunku do różnych organizmów. Klasy od I do IV, gdzie IV oznacza najniższą toksyczność. Do użytku amatorskiego przeznaczone są jedynie środki III i IV klasy toksyczności dla ludzi.

Klon

Roślina potomna powstała w wyniku rozmnażania wegetatywnego, identyczna z rośliną mateczną.

Kłącze

Przekształcony pęd podziemny, będący organem spichrzowym i przetrwalnikowym. Popularnymi roślinami, które mają kłącze, są irys i konwalia.

Kompost

Rozłożona materia organiczna stosowana do nawożenia i poprawy właściwości gleby.

Kontaktowe

Sposób działania środka ochrony roślin, którego substancja aktywna nie wnika do rośliny, lecz pozostaje na powierzchni liści, pędów. Działanie na organizm szkodliwy w skutek kontaktu z preparatem, patrz: systemiczne.

Krzew

Roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, przekraczająca 0,5 m wysokości. Posiada krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne.

Krzewinka

Niska (poniżej 50 cm) roślina wieloletnia o rozgałęzionych zdrewniałych pędach, bez wyraźnego pnia głównego (np. wrzos lub barwinek).

Kultywar

Odmiana uprawna (hodowlana), o wyróżniających się walorach estetycznych lub użytkowych.

Kuracja

Odnosi się do zabiegów, jakie przeprowadza się, gdy roślina cierpi z powodu choroby lub ataku szkodników.

Kwietnik

Nasadzenie roślinne, dekoracyjne ze wszystkich stron, np. kwietniki miejskie.

L


Larwa

Wczesny etap rozwoju wielu bezkręgowców, cechujący się niedojrzałością płciową. Larwa jest stadium pomiędzy złożonym jajem a nimfą lub dorosłym osobnikiem.

M


Mieszaniec międzygatunkowy

Roślina powstała ze skrzyżowania dwóch gatunków (w obrębie jednego rodzaju).

Mieszaniec międzyrodzajowy

Roślina powstała ze skrzyżowania roślin należących do dwóch rodzajów.

Mikoryza

Rodzaj symbiozy, polegający na współżyciu roślin naczyniowych z grzybami. Oba gatunki czerpią z mikoryzy korzyści.

Moluskocyd

Środek ochrony roślin, który niszczy ślimaki.

Mutacja

Zmiana genotypu rośliny, powodująca zmiany w jej wyglądzie. Może być samoistna, lub też stymulowana przez człowieka.

N


Nawóz

Substancja lub produkt dodawany do gleby, w celu dostarczania składników odżywczych dla roślin.

Nekroza

Śmierć komórek lub tkanek, spowodowana uszkodzeniami mechanicznymi lub chemicznymi. Nekroza następuje w wyniku zakażenia komórki patogenem lub na skutek silnie działających czynników środowiskowych.

Niedobór

Zaburzenie fizjologiczne roślin, spowodowane niewielką ilością lub całkowitym brakiem ważnego składnika odżywczego

NPK

Skrót określający nawóz zawierający związki azotu (N), potasu (K) i fosforu (P).

O


Oczko

Pąk liściowy pobierany z fragmentem tarczki, z którego wyrasta nowy pęd. Oczka wykorzystywane są do okulizacji (inaczej oczkowania).

Odmiana

Roślina różniąca się od gatunku wyglądem i cechami fizjologicznymi. Odmiany otrzymuje się w wyniku hodowli.

Odrost korzeniowy

Pęd wyrastający z dolnej części pnia lub korzenia.

Ogławianie

Obcinanie wierzchołka wzrostu roślin, mające na celu zahamowanie wzrostu i przyspieszenie dojrzewania owoców. zabieg ten stosuje się na jesieni, np. u pomidora i papryki.

Okres spoczynku

Okres, w którym wzrost rośliny zostaje zatrzymane, lub gdy roślina traci liście. Zatrzymanie procesu wzrostu pozwala roślinie przetrwać w trudnych warunkach klimatycznych, np. w zimie.

Okulizacja

Sposób wegetatywnego rozmnażania, polegający na przeszczepianiu pojedynczych oczek na pęd podkładki. Można okulizować żywym (maj-czerwiec) lub śpiącym (lipiec-wrzesień). Pęd z żywego oczka wyrasta w tym samym sezonie, natomiast ze śpiącego w kolejnym roku.

Organizmy pożyteczne

Organizmy regulujące w naturalnych warunkach liczebność szkodników, np. biedronki zwalczające mszyce. Mogą być wykorzystywane przez człowieka do tzw. walki biologicznej.

 

P


Patogen

Czynnik chorobotwórczy.

Pergola

Konstrukcja ogrodowa, najczęściej drewniana lub metalowa, składająca się z dwóch (lub więcej) rzędów słupów, połączonych na górze belkami lub lekką kratownicą. Pergola często obsadzona jest pnączami.

Pestycyd

Substancja lub produkt zwalczający szkodniki (pasożyty) zwierząt domowych, ludzi, upraw i zbiorów.

Pękanie pąków

Faza wzrostu rośliny: otwierające się pąki oznaczają początek wzrostu rośliny na wiosnę.

pH

Skala, według której określa się odczyn gleby. pH 7 oznacza gleby obojętne, powyżej 7 gleby zasadowe, a poniżej gleby kwaśne.

Pierwiastki śladowe

Pierwiastki niezbędne roślinom, lecz w bardzo niewielkich ilościach, takie jak żelazo, bor, molibden.

Pikowanie

Proces polegający na rozdzieleniu siewek rosnących w dużych skupiskach i przesadzeniu ich do większych, oddzielnych pojemników lub do gruntu.

Podkładka

Ukorzeniona roślina (drzewo lub krzew) na której szczepi się lub okulizuje odmianę szlachetną. Podkładka zapewnia dobrze rozwinięty system korzeniowy, zdolny do pobierania wody i składników mineralnych oraz odporny na przemarzanie.

Powierzchnie nieprzepuszczalne

Powierzchnie utwardzone (np. asfaltem, brukiem, betonem), na których występuje ryzyko przenikania herbicydów do wód powierzchniowych poprzez spływanie.

Powierzchnia przepuszczalna

Drogi żwirowe, szutrowe, itp., powierzchnie pod drzewami, krzewami, trawniki...

Powschodowy

Środek ochrony roślin stosowany po wykiełkowaniu chwastów lub upraw.

Preparat rozpuszczalny

Substancja stała lub ciekła do rozpuszczenia w wodzie.

Prewencja (okres prewencji)

Czas jaki musi upłynąć między zabiegiem z użyciem środka ochrony roślin a pierwszym oblotem roślin kwitnących przez pszczoły, zapobiegający ich zatruciu. Okres prewencji, jeśli obowiązuje dla danego środka, jest zawsze podany w instrukcji stosowania.

Próchnica

Organiczna część gleby, powstała w wyniku rozkładu szczątków roślinnych i zwierzęcych. Stanowi źródło składników pokarmowych dla roślin.

Przedwschodowy

Środek ochrony roślin stosowany przed wykiełkowanie chwastów lub upraw.

 

R


Rabata

Nasadzenie roślinne (np. rabata bylinowa), dekoracyjne z jednej, dwóch lub trzech stron. Z tyłu rabaty sadzi się wysokie rośliny, natomiast z przodu niskie.

Repelent

Substancja lub produkt mająca zdolność bardziej lub mniej selektywnego odstraszania niepożądanych organizmów.

Rezydualny

Opisuje substancję (np. środek chwastobójczy), który pozostaje w glebie i oddziałuje na korzenie bylin w celu niszczenia ich nasion i pędów.

Rodentycyd

Środek chemiczny do tępienia gryzoni (gryzoniobójczy).

Rodzaj

Jednostka systematyki botanicznej, obejmująca różne gatunki o wspólnych cechach. Podobne rodzaje łączone są w rodziny.

Rośliny długiego dnia

Rośliny, które do zakwitnięcia wymagają dnia dłuższego od pewnej krytycznej wartości (np. uprawiane przez pewien czas przy dniu trwającym dłużej niż 12 godzin na dobę).

Rośliny drzewiaste

Rośliny wieloletnie o zdrewnianych łodygach i pędach, w odróżnieniu od roślin zielnych.

Rośliny krótkiego dnia

Rośliny, które do zakwitnięcia wymagają dnia krótszego od pewnej krytycznej wartości (np. uprawiane przez pewien czas przy dniu trwającym krócej niż 8 godzin), np. złocień (chryzantema). Nawet krótkotrwały bodziec świetlny podczas zaciemniania powoduje zahamowanie zakwitania.

Rośliny okrywowe

Na ogół niewysokie rośliny, które silnie rozrastają się wszerz. Ich pędy i liście okrywają glebę, tworząc zwartą powierzchnię. Są alternatywą dla trawnika np. w  miejscach całkowicie zacienionych lub na skarpach.

Rośliny obwódkowe

Niskie rośliny, sadzone na brzegach rabat - aby podkreślić ich kształt lub wzdłuż ścieżek ogrodowych. Tworzą miniaturowe żywopłoty, nazywane obwódkami. Jako rośliny obwódkowe wykorzystuje się byliny, krzewinki a także karłowe odmiany krzewów.

Rozłogi

Odgałęzienia dolnej części pędu nadziemnego, płożące się nad powierzchnią ziemi, służące do rozmnażania wegetatywnego. Tym sposobem rozmnaża się np. poziomki i truskawki. Po obumarciu rośliny matecznej lub oderwaniu się od niej stają się samodzielnymi roślinami.

Rozmnażanie generatywne

Płciowe rozmnażanie roślin, przy pomocy nasion.

Rozmnażanie wegetatywne

Bezpłciowe rozmnażane roślin, w którym organizm potomny powstaje z fragmentu rośliny matecznej.

Rozsada

Młode rośliny wykiełkowane z nasion w tunelach lub inspektach, przesadzane na miejsce stałe. Rozsada jest np. stosowana w uprawie roślin ciepłolubnych (np. pomidor).

Rozsadnik

Miejsce w ogrodzie przeznaczone do uprawy młodych roślin, rozsady.

S


Sadzenie

Umieszczanie sadzonek, bulw, kłączy, cebul we wcześniej przygotowanej glebie.

Sadzonka

Fragment rośliny (część pędu, korzenia, liść lub fragment liścia) zdolny do odtworzenia całej rośliny.

Samosiewka

Niepożądana roślin pojawiająca się na uprawach – synonim chwastu.

Siew

Umieszczanie nasion we wcześniej przygotowanej glebie i przykrywanie ich ziemią (niektóre rośliny do kiełkowania potrzebują  światła!).

Siewka

Młoda roślina tuż po wykiełkowaniu z nasienia.

Skaryfikacja

Zabieg wykonywany w celu przyspieszenia kiełkowania nasion, polegający na sztucznym uszkadzaniu okrywy nasiennej.

Spadź

Bogate w cukry odchody owadów, takich jak mszyce i czerwce, pozostawione na roślinach.

Spektrum działania

Rodzaj i ilość organizmów szkodliwych, na które działa środek ochrony roślin.

Stale kwitnące rośliny

Rośliny, które kwitną przez cały rok

Stężenie

Ilość substancji aktywnej lub produktu w jednostce objętości lub masy aplikowanego roztworu. Może być na przykład wyrażone w gramach na litr (g/l).

Stratyfikacja

Zabieg wykonywany w celu przyspieszenia kiełkowania nasion, polegający na traktowaniu ich przez określony czas chłodem lub chłodem i ciepłem na przemian, przy zachowaniu odpowiedniej wilgotności i dostępie powietrza.

Substancja czynna (składnik aktywny)

Aktywny składnik produktu. Substancja lub organizm (w tym wirus), oddziałujące generalnie lub w określony sposób na szkodliwe organizmy lub na rośliny, części roślin lub produkty roślinne.

Systemiczny (układowy)

Opisuje substancję (produkt), który przenika do rośliny i rozprzestrzenia się po wszystkich jej tkankach.

Szczepienie

Metoda wegetatywnego rozmnażania drzew i krzewów owocowych i ozdobnych, polegająca na przeszczepianiu pędów rośliny szlachetnej (zrazów) na podkładkę.

Szkodniki

Zwierzęta, w tym insekty, czyniące szkody w uprawach i zbiorach.

Szpaler

Drzewa posadzone w jednym rzędzie, często stykające się koronami i tworzące zieloną ścianę.

Soliter

Pojedynczo rosnąca roślina (drzewo, duża bylina, krzew) o szczególnie interesującym pokroju i dużych walorach estetycznych.

Szyjka korzeniowa

Część rośliny oddzielająca korzeń i łodygę rośliny.

Ściółkowanie

Przykrycie powierzchni gleby wokół rośliny, np. korą, w celu zatrzymania wilgoci w glebie oraz powstrzymania rozwoju chwastów.

T


Trejaż (treliaż)

Konstrukcja ogrodowa, składająca się z szeregu słupków, połączonych na górze belką (można ją porównać do luźnego płotu, o szeroko rozstawionych szczeblach lub pozbawionego szczebli). Na belce mogą być dodatkowo osadzone krótkie poprzeczki.Najczęściej jest obsadzony pnączami.

U


Uprawa ekologiczna

Praktyki ogrodnicze wykluczające stosowanie produktów syntetycznych.

Uszczykiwanie

Zabieg polegający na ręcznym obrywaniu końcówek pędów, w celu stymulowania rozkrzewiania roślin.

W


Wypłukiwanie gleby

Działanie wody spływającej do gleby i wypłukującej z niej składniki odżywcze, powodujące ubożenie gleby.

Z


Zaciemnianie

Całkowite odcięcie roślin od dostępu światła, jest stosowane np. dla skrócenia dnia w uprawie roślin dnia krótkiego, np. chryzantem.

Zacienianie

Ograniczenie dostępu światła, np. przez zastosowanie specjalnych tkanin (tzw. cieniówek), stosowane np. aby chronić wrażliwe rośliny przed poparzeniem przez słońce.

Zapobiegawcze (prewencyjne)

Stosowanie środka ochrony roślin przed spodziewanym pojawieniem się objawów choroby lub szkodników, mające udaremnić ich atak, patrz: interwencyjne.

Zgnilizna roślin

Choroba powodowana przez różne rodzaje grzybów, skutkująca gniciem młodych roślin w ciągu kilku godzin.

Zimowa pielęgnacja

Pielęgnacja roślin w okresie spoczynku.

Zimozielone rośliny

Rośliny nie zrzucające liści jesienią (np. drzewa iglaste)

Zmęczenie gleby (wyjałowienie gleby)

Zjawisko polegające na zmniejszeniu się urodzajności gleby. Powstaje na skutek jednostronnego użytkowania, np. w wyniku wieloletniej uprawy jednego gatunku na danym stanowisku.

Zraz

Część rośliny szlachetniej (pęd lub oczko), szczepiona na podkładce.

Żywopłot

Ściana lub przegroda, do 2-3 m wysokości, utworzona z gęsto posadzonych krzewów lub drzew. Żywopłot może być formowany (przycinany) lub nieformowany, o naturalnym pokroju.